Direct naar menu
start » wereldwijd » taaluniecentrum

De Leeswijzer

Boekverslag Vrije Val


door Saskia de Coster

Deze roman gaat over drie personen die op een schip vastzitten en hun voorgeschiedenis. Wat er precies voorafgaand gebeurd is en op het schip gebeurt wordt de lezer niet duidelijk, maar een centraal thema is wreedheid. Het blijkt dat twee van de drie personen, Charlotte en Atlantis, op het schip zitten om een straf te ondergaan terwijl de derde, een geleerde, hen bestudeert. Het schip is een drijvend labyrint en vaart de wereld rond zonder ooit aan te leggen.

Criterium
      + Deelaspect
makkelijker moeilijker
lay-out/visuele steun
hoofdstukken/ titels/ witregelsaanwezig afwezig
illustraties aanwezig afwezig
interpunctie aanwezig afwezig
lengte
van de tekst korter langer
van tekstdelen korter langer
van zinnen korter langer
taalgebruik
woordenschat frequent/bekend niet-frequent/ onbekend
taalvariatie standaardtaal register/ stijlvariatie
formulering weinig idioom, letterlijk/concreet veel idioom, figuurlijk/abstract
grammatica ongemarkeerd, eenvoudig gemarkeerd, complex
textcomplexiteit
verhaallijnen één twee of meer
betekenislagen één twee of meer
scheiding fantasie/werkelijkheidduidelijk of niet van toepassingonduidelijk
thematiek/onderwerp
aansluiting bij leefwereld/leeservaring van de lezeraansluitendminder/niet aansluitend
niveau van abstractie bij de presentatielaag hoog
vertelperspectief auctoriaal, neutraal, personaal, ik-/jijperspectiefwisselend, monologue interieur
personages
aantal weinig veel
uitwerking karakters stereotype, weinig diepgangcomplexe karakters, meer diepgang
verandering onderlinge verhoudingenweinig, niet ingrijpendveel, ingrijpend
identificatiemogelijkheden veel weinig
plaats
geografisch bekend onbekend
sociaal/ cultureel bekend onbekend
tijd
tijdverloop chronologisch, zonder tijdsprongenniet-chronologisch, met tijdsprongen/flashbacks
open plekken/open einde afwezig aanwezig
historische plaatsing bekend of niet van toepassingonbekend
nadruk bij spanningsopbouw gebeurtenissen gedachten/beschrijvingen
Aantal kolommen7 19
Percentage27% 73%

Lay-out/Visuele steun
De roman is ingedeeld in vijf delen die onderverdeeld zijn in korte hoofdstukjes met de namen van Charlotte of Atlantis, naar gelang het perspectief dat gehanteerd wordt. Binnen de hoofdstukjes worden soms passages gescheiden door ≈ (als het perspectief bij Charlotte ligt), ζ (als het perspectief bij Atlantis ligt) of V (als het perspectief bij de geleerde ligt, deze passages worden tevens in cursief afgedrukt). De scheidingstekens worden meestal gebruikt bij verandering van plaats en/of tijd. De interpunctie vertoont geen onregelmatigheden.

Lengte
De roman bestaat uit 160 pagina’s met een zeer ruime bladspiegel. De delen zijn respectievelijk 32, 36, 10, 32 en 49 pagina’s lang. De hoofdstukjes met de namen van de hoofdpersonen zijn meestal slechts enkele pagina’s lang, maar in sommige gevallen nemen ze wel tien à vijftien pagina’s in beslag. De met de scheidingstekens afgebakende passages zijn over het algemeen niet langer dan twee pagina’s. De zinnen en alinea’s zijn over het algemeen kort.

Taalgebruik
De gebruikte taal is standaardtaal met enkele Vlaamse woorden, zoals bijvoorbeeld: ‘gensters’ p.10, ‘bedoomd’ p.14, ‘kleed’ p.15, ‘koteren’ p.72, ‘zwalpen’ p.83. Daarnaast komen ook wel minder frequente woorden voor, meestal woorden die op een beeldende wijze gevoelens of bewegingen weergeven: ‘opwolken in’ p.9, ‘klieven’ p.33, ‘ontvlezen’ p.65, ‘een gulp water’ p.102. Het boek staat bol van het abstract taalgebruik, vergelijkingen en metaforen. Ter illustratie een fragment van de eerste pagina

‘Mijn lichaam daagt mij uit. Het bijt zich in dromen vast en weigert los te laten. Het gaat op de fluitende wind liggen en wappert als een vlag boven de aarde.’ p.9.
Soms leidt dit tot poëtische passages, meestal echter draagt deze stijl alleen bij aan de onbegrijpelijkheid van het verhaal. Idioom en uitdrukkingen zijn minder frequent maar komen ook voor: ‘zeker en vast’ p.63, ‘zo zijn we niet getrouwd’ p.122.

Tekstcomplexiteit
Globaal zijn er drie verhaallijnen: de geschiedenissen van de drie personages Charlotte, Atlantis en de geleerde Konrad (de laatste wordt minder uitgewerkt). Alle drie de lijnen zijn erg fragmentarisch en slechts enkele gebeurtenissen worden wat nader uitgewerkt. Over het algemeen heeft de lezer het gevoel dat er van de hak op de tak wordt gesprongen en dat er eigenlijk wel honderden verhaallijnen mogelijk zijn. Hetzelfde geldt voor de betekenis van de tekst: de lezer krijgt niet heel duidelijk een bepaalde betekenis aangereikt en zo lijkt het of er meerdere betekenissen mogelijk zijn. Ook is het onduidelijk wat de personages echt meemaken en wat slechts gedachten zijn.

Thematiek/Onderwerp
Het is moeilijk het thema van dit boek te benoemen. Een terugkerend thema is de wreedheid van personen en dieren jegens elkaar en daarnaast het feit dat er voor de personen geen mogelijkheid tot redding lijkt. Naar verwachting is het erg moeilijk voor lezers in de roman aansluiting te vinden bij hun eigen belevingswereld vanwege het hoge abstractieniveau.

Vertelperspectief
Het verhaal wordt verteld vanuit het hij/zij-perspectief en er zijn in totaal drie personen door wiens ogen we de gebeurtenissen zien: Charlotte, Atlantis en Konrad. De wisseling van perspectief wordt meestal gemarkeerd door een hoofdstuktitel of een scheidingsteken, maar er zijn ook gevallen waarin de overgang niet duidelijk is, bijvoorbeeld op de laatste pagina’s van het boek.

Personages
Er zijn drie hoofdpersonen in dit boek: Charlotte, een reuzin van een vrouw, Atlantis, een jongen van rubber, en Konrad, een geleerde die het gedrag van de andere twee wil bestuderen. De verhouding tussen Konrad en de twee anderen is duidelijk: hij zit hen als studieobject en hoopt dat zij gedrag vertonen waaruit blijkt dat zij schuldig zijn, waaraan precies wordt niet duidelijk. De wijze waarop Charlotte en Atlantis over Konrad denken wordt minder belicht: in ieder geval zwijgen ze in zijn aanwezigheid. De relatie tussen Charlotte en Atlantis is ook onduidelijk: in het begin lijkt Atlantis walging of angst te voelen voor Charlotte terwijl ze later samenwerken en ook genegenheid vertonen. Charlotte is het toonbeeld van een ‘simpele ziel’ met een sterke godsdienstbeleving die uit haar daden helemaal niet spreekt: zo hakt ze de vingers van kinderen af om ze te behoeden om later kwaad te doen. Atlantis is meer een idealist en heeft een vogel als vriend die hem steeds naar een mysterieuze grot brengt.

Plaats
De drie personen bevinden zich op een groot schip dat de wereld rondvaart, maar er zijn vele sprongen naar de periode voordat ze aan boord gingen. Toen leefden alle drie de personen in een land waar een dictatoriale president aan de macht is, maar waarover we verder weinig vernemen. Charlotte en Atlantis zijn zulke onwezenlijke figuren dat ze automatisch outcasts zijn, maar hoe de omgeving over hen denkt, wordt niet duidelijk.

Tijd
Het is niet duidelijk hoeveel tijd er verstrijkt. Aan het einde van het boek wordt kort gerefereerd aan de geboorte van Charlotte en Atlantis, maar hoe oud zij zijn als ze op het schip arriveren en hoe lang zij op het schip rondvaren is niet bekend. Er zijn vele sprongen in de tijd tussen de situatie op het schip en het verleden op het land. Aan het einde van het boek wordt gesuggereerd dat Charlotte en de geleerde het schip zullen verlaten, terwijl Atlantis achterblijft, of zelfs wordt opgeslokt door het schip. Wat er precies gebeurt is wederom niet duidelijk.

Nadruk bij spanningsopbouw
Eigenlijk zijn de episodes te kort om echt spanning op te bouwen. De lezer blijft zich afvragen wat er precies gebeurt in de roman, maar krijgt daar geen antwoord op. Zowel de gebeurtenissen als de gedachten van de personages zijn meestentijds niet duidelijk.

Conclusie
Het taalgebruik in deze roman is redelijk eenvoudig en de lengte van de zinnen en tekstfragmenten is beperkt. Dat zijn de enige voordelen voor een student Nederlands die dit boek zou willen lezen. De haperende verhaallijnen en de warrige tijdsprongen en perspectiefwisselingen maken dat dit boek zelfs voor een moedertaalspreker uiterst duister blijft. Bepaalde passages kunnen poëtisch genoemd worden, maar daarnaast zijn er geen redenen om dit boek aan een student van het Nederlands, op welk niveau dan ook, aan te bevelen.

Leercriterium
Dit boek kan als voorbeeld gepresenteerd worden van een postmoderne roman. Er zijn, zowel formeel als inhoudelijk/cultureel, niet direct mogelijkheden om leercriteria aan dit boek te verbinden.

Leercriterium Formeel nee
Inhoudelijk/cultureel nee