Direct naar menu
start » wereldwijd » taaluniecentrum

De Leeswijzer

Boekverslag Schrijvers!


door Jessica Durlacher

De hoofdpersoon in deze novelle is een nog vrij jonge schrijfster, Tirza Danz, die na het succes van haar eerste roman nu in een moeilijke periode zit voor het schrijven van haar tweede boek, mede omdat haar man Marvin ook auteur is en al vijftien boeken op zijn naam heeft staan. Ze krijgt enkele e-mails van twee Duitse journalistes die haar willen interviewen over haar boek, maar vreemde genoeg lukt het steeds niet om een afspraak te maken. De afspraak wordt ongeveer een half jaar uitgesteld en tegen die tijd blijkt de ware toedracht heel anders te zijn. De ontknoping is verrassend.

Criterium
      + Deelaspect
makkelijker moeilijker
lay-out/visuele steun
hoofdstukken/ titels/ witregelsaanwezig afwezig
illustraties aanwezig afwezig
interpunctie aanwezig afwezig
lengte
van de tekst korter langer
van tekstdelen korter langer
van zinnen korter langer
taalgebruik
woordenschat frequent/bekend niet-frequent/ onbekend
taalvariatie standaardtaal register/ stijlvariatie
formulering weinig idioom, letterlijk/concreet veel idioom, figuurlijk/abstract
grammatica ongemarkeerd, eenvoudig gemarkeerd, complex
textcomplexiteit
verhaallijnen één twee of meer
betekenislagen één twee of meer
scheiding fantasie/werkelijkheidduidelijk of niet van toepassingonduidelijk
thematiek/onderwerp
aansluiting bij leefwereld/leeservaring van de lezeraansluitendminder/niet aansluitend
niveau van abstractie bij de presentatielaag hoog
vertelperspectief auctoriaal, neutraal, personaal, ik-/jijperspectiefwisselend, monologue interieur
personages
aantal weinig veel
uitwerking karakters stereotype, weinig diepgangcomplexe karakters, meer diepgang
verandering onderlinge verhoudingenweinig, niet ingrijpendveel, ingrijpend
identificatiemogelijkheden veel weinig
plaats
geografisch bekend onbekend
sociaal/ cultureel bekend onbekend
tijd
tijdverloop chronologisch, zonder tijdsprongenniet-chronologisch, met tijdsprongen/flashbacks
open plekken/open einde afwezig aanwezig
historische plaatsing bekend of niet van toepassingonbekend
nadruk bij spanningsopbouw gebeurtenissen gedachten/beschrijvingen
Aantal kolommen17 13
Percentage57% 43%

Lay-out/Visuele steun
De novelle is verdeeld in twee delen, met de titels Een vallende meloen en Olympia. De delen zijn verdeeld in korte hoofdstukjes, in totaal 28, die doorlopend genummerd zijn, maar geen eigen titel dragen. Binnen de hoofdstukjes worden soms witregels gebruikt.

Lengte
De novelle heeft 88 pagina’s, waarvan er door de vele hoofdstukjes vrij veel maar half bedrukt zijn. De hoofdstukjes zijn niet zo lang: vaak maar één of twee pagina’s en maximaal acht pagina’s. De alinea’s en de zinnen hebben meestal een normale lengte. In de e-mails die de schrijfster ontvangt komen wel langere, soms ingewikkelde zinnen voor. De interpunctie is steeds normaal.

Taalgebruik
De novelle is geschreven in standaardtaal, maar bevat wel veel minder frequente woorden, bijvoorbeeld: ‘landerigheid’ p.7, ‘beducht’ p.14, ‘buitensporig’ p.19, ‘uitmunten’ p.27, ‘doorouwehoeren’ p.40, ‘vrijmoedigheid’ p.50, ‘onversneden’ p.63 en ‘geroezemoes’ p.75. De auteur maakt soms gebruik van zeldzame of zelfbedachte samenstellingen, bijvoorbeeld ‘hartenbloed’ p.45 en ‘gaaphonger’ p.79. Verder is er veel idioom en zijn er opvallend veel uitdrukkingen in de novelle te vinden, zoals ‘laat staan’ p.12, ‘niet mals’ p.19, ‘er donder op zeggen dat. . .’ p.28, ‘uit den boze’ p.55, ‘ter zake doen’ p.57 en ‘uit de doeken doen’ p.61.
In de stijl in de e-mails van de Duitse journalistes verschilt van die in de rest van de roman. Het taalgebruik is wat wollig en, zoals Tirza zelf aangeeft, typisch Duits (in het boek zijn ze allemaal in het Nederlands weergegeven). Omdat de e-mails typografisch duidelijk herkenbaar zijn door de aanhef, levert deze stijlvariatie voor de lezer waarschijnlijk geen problemen op.
Het boek bevat één anakoloet:

‘Onder andere uit beduchtheid voor Ferencs nogal wisselvallige humeur en zijn, ondanks zijn uiterlijke zachtheid, wat ouderwetse opvattingen over de verschillen tussen mannen en vrouwen (zie zijn omgang met Zita) - tot verder dan een wat ongewone vriendschap liet ik het nooit komen.’ p.14
Voor de rest is het gebruik van de grammatica normaal.

Tekstcomplexiteit
Hoewel in de novelle alleen het leven van Tirza Danz wordt beschreven, kan er toch van twee verhaallijnen worden gesproken: haar werkzaamheden als schrijfster en docente aan een school en haar contact via de e-mail met de Duitse journalistes. Aan het einde van de novelle komen deze verhaallijnen wel bij elkaar, maar in de rest van het boek worden ze zeer gescheiden aan de lezer gepresenteerd. De scheiding tussen fantasie en werkelijkheid lijkt steeds duidelijk te zijn. De gedachten van Tirza zijn goed van elkaar te onderscheiden. Maar al snel bekruipt de lezer het gevoel dat er iets aan de hand is met de e-mails die zij ontvangt. De lezer vraagt zich af wie verantwoordelijk is voor verzending van de berichten. Hier is het voor de lezer wel moeilijk te bepalen of de informatie echt is of in scène gezet.

Thematiek/Onderwerp
Het belangrijkste thema in de novelle is het schrijversbestaan, dat pieken en dalen kent. De schrijfster zegt bijvoorbeeld over de periode naar het verschijnen van haar eerste roman, die een succes werd:

‘Toen was ik ook nog vol vertrouwen dat de moeite die ik had met het schrijven aan mijn nieuwe boek, van de ene dag op de andere volledig zou verdwijnen.
Maar naarmate ik meer tijd achter mijn schrijftafel doorbracht besefte ik steeds meer dat mijn zelfvertrouwen broos was als een eierschaal’ p.45
Dit thema wordt niet zo abstract gepresenteerd: Tirza beschrijft zo nu en dan duidelijk haar gevoelens hierover.
De meeste talenstudenten zullen zich wel ongeveer een beeld kunnen vormen van het leven van een schrijver.

Vertelperspectief
Het verhaal wordt verteld vanuit het perspectief van Tirza Danz in de eerste persoon. In de novelle zijn de e-mails ingelast die zij ontvangt; deze zijn aan haar gericht.

Personages
Het aantal personages dat in deze novelle optreedt of genoemd wordt is groot, vooral in het begin van de novelle. In het eerste deel met de titel Een vallende meloen wordt een avond beschreven waarop verschillende personen aanwezig zijn bij een etentje. Het etentje vindt plaats in het huis van Bastiaan, de uitgever van de boeken van Tirza en haar man Marvin, en zijn vrouw Kitty. Behalve Tirza en Marvin zijn de schilder Ferenc Lasko en zijn excentrieke vrouw Zita aanwezig die in Heidelberg wonen en een jonge Duitse schrijver met de naam Axel Andel. In het tweede deel van het boek, Olympia, krijgt Tirza via de e-mail te maken met Ada Hammerstein, een Duitse journaliste, later met de cheffin van het blad waar ze voor werkt, Rachel Salomon en uiteindelijk ook met diens man Chaim Salomon. In haar werk als schrijfdocente op een school krijgt ze problemen met haar leerling Mahmoed Aziz. Ze wendt zich daarvoor tot de directeur Henk Thomassen, maar krijgt van hem geen steun.
Het enige personage dat behoorlijk wordt uitgediept is Tirza Danz zelf. De anderen blijven stereotiepen, omdat de lezer het perspectief van de schrijfster volgt en niet zo veel van hen te weten komt.
De verhouding tussen Tirza en sommige van de andere personages verandert sterk. In het eerste deel verneemt de lezer dat Tirza de schilder Ferenc al van veel vroeger kent en dat zij ooit voor hem als naaktmodel heeft geposeerd. In het tweede deel is het vooral de relatie met Mahmoed die escaleert, maar ook de relatie met via de e-mail met Ada, Rachel en Chaim blijkt uiteindelijk heel anders te zijn dan de lezer vermoedde.
Met Tirza zal de lezer zich waarschijnlijk wel enigszins kunnen identificeren, maar voor identificatie met de andere personages wordt geen ruimte geboden.

Plaats
De novelle speelt voornamelijk in Nederland, zoals uit enkele e-mails blijkt. Het etentje bij de uitgever Bastiaan thuis is in Amsterdam, maar het is niet bekend waar Tirza woont en werkt. Dit is ook niet zo relevant voor het verhaal. Het laatste hoofdstukje speelt zich af in Heidelberg, waar Tirza door Zita is uitgenodigd om een lezing te houden.
Het wordt niet helemaal duidelijk uit wat voor milieu Tirza afkomstig is. Haar eerste roman ging over een door de holocaust getraumatiseerde vader en hoewel er nergens gezegd wordt dat dit boek autobiografisch was, ligt het wel voor de hand om aan te nemen dat Tirza zelf joods is. Jessica Durlacher zelf is ook joods en haar ouders hebben de holocaust meegemaakt.

Tijd
De hele novelle wordt achteraf verteld door Tirza, zoals direct blijkt uit de eerste zin:

‘Als ik de menselijke natuur werkelijk een beetje doorgrondde (en dat mag je van een schrijver toch verwachten), dan had ik misschien meteen gezien wat de gebeurtenissen die avond allemaal betekenden.’ p.7
Eigenlijk is de hele novelle dus een flash-back, maar de lezer is zich daar meestal niet van bewust. In het eerste deel zijn er wel verschillende flashbacks: eerst wordt de afloop van het etentje verteld en daarna pas het etentje zelf en ook vertelt Tirza over haar poseersessies bij de schilder Ferenc, die ongeveer vijftien jaar eerder plaatshadden. In het tweede deel worden de gebeurtenissen wel chronologisch verteld.
De tijd die in het eerste deel verstrijkt is de avond van het etentje. In het tweede deel verstrijken in totaal ongeveer zes maanden.
Uit het vele e-mailcontact en de verwijzing naar islamitische aanslagen op p.22 kunnen we opmaken dat de novelle in de eerste jaren van de eenentwintigste eeuw speelt.
In de loop van het boeken komt de lezer wel met vragen te zitten over de identiteit van de afzenders van de e-mails die Tirza ontvangt, maar aan het einde wordt alles duidelijk, dus er zijn geen open plekken.

Nadruk bij spanningsopbouw
De spanning wordt vooral opgebouwd doordat de gebeurtenissen achteraf verteld worden en de lezer vanaf het begin al weet dat er iets te gebeuren staat (zie citaat hierboven). De gebeurtenissen zijn hiervoor het belangrijkst.

Conclusie
Het verhaal in deze novelle is spannend en goed te volgen. In het eerste deel kan de grote hoeveelheid personages de lezer een beetje verwarren, maar in het tweede deel is dit niet meer een probleem. Het lastigste aan deze novelle is het taalgebruik. Er komen veel onbekende woorden en ook uitdrukkingen voor op plaatsen in het verhaal die belangrijk zijn om de verhaallijnen te blijven volgen. De novelle is daardoor waarschijnlijk geschikt voor lezer vanaf niveau B2/C1.

Leercriterium
In de novelle komen opvallend veel uitdrukkingen en idioom voor. Het kan interessant zijn daar aandacht aan te besteden in de les en studenten bijvoorbeeld te laten inschatten in welke context ze kunnen worden gebruikt.
Wat de inhoud betreft zou kunnen worden ingegaan op het schrijversbestaan. Specifieke culturele aanknopingspunten zijn er niet.

Leercriterium Formeel ja
Inhoudelijk/cultureel nee